W publikacji Forbes Polska z 8 kwietnia 2026 r. przedstawiono sprawy klientów kancelarii, które pokazują, w jaki sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych ingeruje w sytuację ubezpieczonych po wielu latach od powstania tytułu do ubezpieczenia i rozliczenia składek. Opisane przypadki nie mają charakteru jednostkowego. W każdej z nich punkt wyjścia był podobny: przez lata składki były opłacane, kontrole nie wykazywały nieprawidłowości, a organ nie kwestionował ani tytułu do ubezpieczenia, ani podstawy wymiaru. Dopiero po czasie następowała całkowita zmiana oceny tego samego stanu faktycznego, prowadząca do odmowy świadczeń, ich zwrotu albo wyzerowania składek.
W jednej ze spraw, dotyczącej Aleksandra Hamkało, ZUS odmówił wypłaty świadczeń z powodu uchybienia formalnego sprzed lat, mimo że składki były faktycznie opłacane, a ubezpieczona nie miała wiedzy o jakiejkolwiek nieprawidłowości. Sprawa zakończyła się zmianą decyzji przez sąd.
Dr Katarzyny Kalaty wskazała, że: „w tej sprawie skutecznie udało się doprowadzić do zmiany decyzji ZUS, który – powołując się na drobne uchybienie formalne i rzekomą niedopłatę – próbował pozbawić ubezpieczoną prawa do zasiłku, mimo faktycznego opłacania składek. ZUS nie tylko błędnie zastosował przepisy, ale również przez lata wprowadzał ubezpieczoną w błąd co do stanu jej rozliczeń, informując o nadpłatach zamiast o jakichkolwiek zaległościach, co Sąd jednoznacznie potwierdził w uzasadnieniu wyroku. Wyrok ten ma znaczenie szersze – potwierdza, że uchybienia formalne nie mogą prowadzić do utraty ochrony ubezpieczeniowej wbrew rzeczywistej woli ubezpieczonego i zasadzie zaufania obywatela do Państwa”.
Pozostałe sprawy opisane w publikacji dotyczą analogicznych mechanizmów. W jednej z nich po 10 latach zakwestionowano wysokość podstawy wymiaru składek, mimo że mieściła się ona w granicach ustawowych i była wcześniej wielokrotnie kontrolowana przez ZUS. W innej po blisko 20 latach uznano, że stosunek pracy w spółce w ogóle nie istniał, co doprowadziło do utraty znacznej części składek i ograniczenia przyszłych świadczeń. W kolejnej sprawie zakwestionowano podleganie ubezpieczeniu wyłącznie za okres choroby, czyli za czas, w którym ubezpieczony zgodnie z przepisami nie mógł wykonywać działalności.
Wspólnym elementem tych spraw pozostaje brak stabilności sytuacji prawnej ubezpieczonych oraz możliwość dokonywania przez organ rentowy oceny zdarzeń sprzed wielu lat z perspektywy aktualnej interpretacji przepisów. W praktyce oznacza to, że decyzje podejmowane zgodnie z prawem i akceptowane przez organ przez długi czas mogą zostać zakwestionowane ze skutkiem finansowym dla ubezpieczonego.
Sprawy tego rodzaju wymagają każdorazowo szczegółowej analizy prawnej, w szczególności w zakresie dopuszczalnych granic ingerencji ZUS, skutków przedawnienia oraz zgodności działań organu z zasadą zaufania obywatela do Państwa.
Link do publikacji znajdziecie Państwo tutaj – FORBES
