Na łamach Dziennika Gazety Prawnej ukazał się komentarz dr Katarzyny Kalaty dotyczący problemu braku systemowego informowania o środkach zgromadzonych na subkontach w ZUS po śmierci ubezpieczonych.
Publikacja odnosi się do interpelacji poselskiej oraz danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które pokazują skalę zjawiska. W latach 2020–2024 odnotowano ponad 42 tys. zgonów osób posiadających subkonto w ZUS, podczas gdy wypłaty środków zrealizowano jedynie w ok. 8 tyś. przypadków. Jednocześnie ponad 659 mln zł pozostaje niewypłacone wyłącznie z powodu braku wniosków.
W komentarzu dr Katarzyna Kalata wskazuje, że problem nie wynika z braku podstaw prawnych do wypłaty środków, lecz z konstrukcji systemu, który uzależnia ich realizację wyłącznie od aktywności obywatela. Jak wskazuje dr Kalata „brak systemowego informowania o środkach zgromadzonych na subkontach w ZUS trudno dziś uznać za neutralny element konstrukcji systemu. To realna wada, która prowadzi do tego, że pieniądze należne obywatelom pozostają w systemie wyłącznie dlatego, że nikt się po nie nie zgłasza.”
Jak podkreślono w publikacji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada informacje zarówno o śmierci ubezpieczonego, jak i o istnieniu środków na subkoncie, jednak nie uruchamia standardowych mechanizmów informacyjnych wobec osób potencjalnie uprawnionych.
Zdaniem dr Katarzyny Kalaty obecne rozwiązania nie odpowiadają standardowi wynikającemu z zasady zaufania obywatela do Państwa: „nie chodzi o to, aby ZUS ustalał spadkobierców, ale o to, aby obywatel był w ogóle informowany, że takie środki istnieją i mogą zostać wypłacone. Dziś mamy sytuację, w której prawo formalnie gwarantuje wypłatę, ale w praktyce działa wyłącznie wobec tych, którzy wiedzą, że powinni złożyć wniosek”.
Ministerstwo nie przewiduje na obecnym etapie zmian legislacyjnych, wskazując jedynie na monitorowanie działań informacyjnych podejmowanych przez ZUS.
