Na łamach serwisu Wyborcza.biz ukazał się artykuł Leszka Kostrzewskiego dotyczący praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na kwestionowaniu po wielu latach tytułów do ubezpieczeń społecznych i przejmowaniu składek opłacanych przez ubezpieczonych.
W materiale przedstawiono dane ZUS, z których wynika, że w latach 2020–2025 wydano niemal 1900 decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę wykonywanej we własnej spółce. Do problemu odniosła się dr Katarzyna Kalata, radca prawny specjalizująca się w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Jak wskazuje dr Katarzyna Kalata, odpowiedź ZUS po raz pierwszy pokazuje skalę zjawiska. Nie są to już pojedyncze przypadki, lecz utrwalona praktyka organu, która może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji dla ubezpieczonych.
Problem dotyczy osób, które przez wiele lat opłacały składki, pozostając w przekonaniu, że są prawidłowo objęte ubezpieczeniami społecznymi. Dopiero po latach — często w momencie choroby, przejścia na emeryturę albo wystąpienia o świadczenie — dowiadują się, że ZUS uznaje ich wcześniejsze ubezpieczenie za nieistniejące.
W ocenie dr Katarzyny Kalaty państwo nie może przez kilkanaście albo kilkadziesiąt lat pobierać składek, prowadzić konto ubezpieczonego, wydawać decyzje i nie zgłaszać żadnych zastrzeżeń, a następnie twierdzić, że tytuł do ubezpieczenia nigdy nie istniał. To nie jest problem techniczny, lecz problem zaufania obywatela do państwa.
W artykule opisano również sprawy prowadzone przez dr Katarzynę Kalatę, w tym przypadek 72-letniej emerytki, której ZUS po ponad 10 latach zakwestionował umowy zlecenia, obniżył emeryturę o 800 zł miesięcznie i zażądał zwrotu ponad 92 tys. zł. Inna sprawa dotyczy przedsiębiorcy, któremu zakwestionowano podleganie ubezpieczeniom społecznym od 1999 roku, a łączna wartość składek objętych sporem przekracza 1,5 mln zł.
Dr Katarzyna Kalata zwraca uwagę, że kluczowe znaczenie będą miały planowane zmiany przepisów dotyczące zasad stwierdzania i zwrotu nienależnie opłaconych składek. Istotne jest jednak nie tylko to, czy nowe regulacje zostaną uchwalone, ale również czy obejmą sprawy już toczące się i zakończone. Jeżeli zmiany będą dotyczyły wyłącznie przyszłości, wiele osób nadal pozostanie bez realnej ochrony.
