Ponad rok po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie pomniejszania emerytur, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nadal nie stosuje się do jego treści. Tymczasem sądy powszechne zaczynają orzekać na korzyść emerytów, powołując się bezpośrednio na Konstytucję.
Osoby, które zdecydowały się na skorzystanie z wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r., podejmowały taką decyzję na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego, który nie przewidywał pomniejszenia zgromadzonego kapitału emerytalnego o świadczenia pobrane w okresie wcześniejszej emerytury. Ufały, że państwo nie zmieni tych reguł, tymczasem zostały one zmodyfikowane, na ich niekorzyść. W orzeczeniu z 4 czerwca 2024 r. Trybunał stwierdził, że ustawodawca powinien wprowadzić odpowiednie regulacje w celu zagwarantowania uprawnionym osobom zwrotu należnych świadczeń. Mimo upływu roku od orzeczenia takie regulacje nie zostały wprowadzone.
ZUS odrzuca wnioski o ponowne przeliczenie świadczeń, powołując się na brak publikacji orzeczenia TK w Dzienniku Ustaw. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że ZUS ma obowiązek uwzględnienia orzeczenia TK w przedmiocie niezgodności z Konstytucją RP rozpatrywanych przepisów.
„1 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie wydał wyrok, w którym – mimo braku publikacji orzeczenia TK – przyznał rację emerytowi, uwzględniając złożone przez nas odwołanie. Wyrok ten jest nadzieją dla tysięcy poszkodowanych osób, które od lat czuły się niesprawiedliwie traktowane przez system emerytalny” – mówi dr Katarzyna Kalata z Kancelarii Kalata.
Dr Katarzyna Kalata przypomina, że podobne orzeczenie zapadło już wcześniej – przed Sądem Okręgowym w Szczecinie (sygn. akt VI U 528/24, sygn. sądu II instancji: III AUa 347/24) – i jest już prawomocne. „Pokazuje to, że linia orzecznicza zaczyna się kształtować, a sądy powszechne są gotowe korzystać z narzędzi, jakie daje im konstytucja – nawet wbrew oporowi instytucji takich jak ZUS, który konsekwentnie odmawia uwzględniania wyroku TK właśnie z powodu braku jego publikacji” – uważa dr Kalata.
Od czerwca 2024 r. do kancelarii zgłaszali się emeryci w podobnej sytuacji. W każdym przypadku proponowano złożenie do ZUS wniosku o ponowne przeliczenie emerytury – opierając się na treści wyroku TK oraz obowiązku dokonywania wykładni prokonstytucyjnej. „Wyrok SO w Częstochowie to nie tylko indywidualny sukces naszej klientki – to również ważny sygnał dla innych sądów oraz dla ustawodawcy. Mimo blokady publikacji linia orzecznicza może – i powinna – iść w kierunku uznawania wyroku TK za obowiązujący materialnie. Jego treść istnieje, a jej nieuznawanie z powodów czysto politycznych podważa fundamenty państwa prawa” – podkreśla dr Kalata.
