Po publikacji w jednym z mediów społecznościowych przez dr Katarzynę Kalata historii klientki Kancelarii Kalata, której ZUS zatrzymał opłacane przez lata składki emerytalne, temat został również opisany przez Gazetę Wyborczą.
Sprawa dotyczy kompetencji ZUS, który może dziś po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach stwierdzić, że dana osoba nigdy nie podlegała ubezpieczeniom społecznym. Przepisy pozwalają ZUS zatrzymać składki pobrane nienależnie, jeśli od ich wpłaty minęło 5 lat. Jednocześnie ZUS może wydawać decyzje stwierdzające niepodleganie ubezpieczeniom społecznym, sięgające 10, 15, a nawet 25 lat wstecz.
Jak wskazuje dr Katarzyna Kalata, pełnomocniczka jednej z kobiet, której ZUS odebrał zgromadzone środki, „problem nie polega na tym, jak technicznie zwracać składki, ale na tym, że państwo w ogóle pozwala sobie ingerować w sytuację obywatela po kilkunastu czy kilkudziesięciu latach. Dziś ZUS może wydać decyzję obejmującą nawet 20 lat wstecz, uznać, że dana osoba nigdy nie podlegała ubezpieczeniom społecznym i jednocześnie zatrzymać wszystkie wpłacone składki, uznając je za ‘nienależne’ i zaliczając je na przychód Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.”
Ta praktyka – jak podkreśla – narusza fundamentalne zasady państwa prawa. „Ustawodawca stworzył asymetrię: ZUS ma nieograniczony w czasie instrument, by cofnąć podleganie ubezpieczeniom, a obywatel – tylko pięć lat na dochodzenie zwrotu składek. To nie jest równowaga stron, lecz przewaga państwa nad obywatelem.”
W ocenie dr Katarzyny Kalaty, rozwiązanie tego problemu nie może sprowadzać się do wprowadzenia jedynie kosmetycznych zmian. „Jeżeli organ państwa sam uznaje, że obywatel nie podlegał ubezpieczeniu, to powinien zwrócić składki w całości wraz z odsetkami, a nie zatrzymywać je w budżecie. Dopiero taka zmiana przywróci zaufanie obywatela do systemu i sens pojęciu ‘ubezpieczenia społecznego’.”
