Polska, w ramach KPO, zobowiązała się ograniczyć nadużywanie umów cywilnoprawnych (B2B, zlecenie, dzieło) w miejsce umów o pracę. Celem jest objęcie większej liczby osób pełnymi składkami ZUS, ponieważ wielu samozatrudnionym nie uda się zgromadzić składek chociażby na minimalną emeryturę.
Nowe przepisy mają dać inspektorom PIP prawo do samodzielnego przekształcania umów w stosunek pracy – maksymalnie 3 lata wstecz. Jeśli w tym czasie osoba faktycznie pracowała jak pracownik (pod kierownictwem, w określonym miejscu i czasie, stale i powtarzalnie), umowa zostanie uznana za etat.
Mecenas Katarzyna Kalata na łamach Gazety Wyborczej wskazała na kim będzie ciążyć odpowiedzialność zapłaty zaległych składek z przekształconej umowy.
Prawo w tym przypadku stoi po stronie pracowników. Jak wskazuje dr Katarzyna Kalata – radca prawny: „pracownik nigdy nie jest obciążany zaległymi składkami, niezależnie od tego, kto i w jakim trybie ustali istnienie stosunku pracy ani za jaki okres wstecz zostanie on potwierdzony. Obowiązek opłacania i korygowania składek zawsze spoczywa wyłącznie na płatniku, czyli pracodawcy”.
W praktyce wskazuje się na przypadki pracodawców, którzy próbowali odzyskać od pracowników część wypłaconych wynagrodzeń, powołując się na przepisy o świadczeniach nienależnych. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 września 2018 r. (sygn. akt III PZP 3/18) jednoznacznie jednak wskazał, że „zawyżone” wynagrodzenie jest formą rekompensaty za elastyczność, brak stabilności oraz brak świadczeń typowych dla etatu. To pracodawca powinien dopilnować tego, by umowa, którą nawiązał z pracownikiem, była adekwatna do stanu faktycznego. Jeśli zatem Sąd (lub wkrótce PIP) udowodni, że jego działania są sprzeczne z przepisami prawa nie może potem oczekiwać od pracownika zwrotu wynagrodzenia, które powinien był przeznaczyć na jego składki.
Zdaniem mecenas Kalaty prawo wyraźnie sprzyja pracownikom, a cofnięcie umów o trzy lata to tylko jedna z dostępnych dróg dochodzenia swoich praw. Sąd lub ZUS mogą ustalić istnienie stosunku pracy nawet 10–15 lat wstecz, choć pracodawca zapłaci zaległe składki maksymalnie za ostatnie pięć lat.
