Na łamach Gazety Wyborczej została opisana historia pana Krzysztofa, Klienta Kancelarii Kalata, który otrzymał decyzję ZUS zobowiązującą go do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 650 tys. zł. ZUS uznał, że pan Krzysztof powinien opłacać składki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, mimo że od 2008 roku faktycznie jej nie wykonywał.
Co istotne, ZUS wydał decyzję wyłącznie na podstawie formalnego wpisu w CEIDG, pomijając całkowicie rzeczywisty stan faktyczny. Co z perspektywy obowiązujących przepisów prawa jest podejściem błędnym.
Działalność gospodarcza musi być faktycznie wykonywana. Oznacza to, że zgodnie z art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców, działalność gospodarcza istnieje tylko wtedy, gdy jest:
- faktycznie wykonywana,
- zorganizowana,
- prowadzona w sposób ciągły,
- nastawiona na osiąganie zysku.
Tylko spełnienie tych przesłanek powoduje powstanie tytułu do ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji obowiązek opłacania składek ZUS. Sam wpis do CEIDG nie przesądza zaś o prowadzeniu działalności gospodarczej.
Stanowisko to jest od lat konsekwentnie potwierdzane w orzecznictwie. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że istnienie wpisu w CEIDG ma charakter formalny i nie stanowi dowodu faktycznego prowadzenia działalności (zob. postanowienie SN z 30.1.2025 r., III USK 32/24, postanowienie SN z 26.11.2024 r., II USK 2/24, wyrok SN z 20.11.2024 r., II USKP 45/23).
W sprawie głos zabrało również Ministerstwo Rozwoju i Technologii, które sprawuje nadzór nad CEIDG. Ministerstwo jednoznacznie wskazało, że wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że przedsiębiorca samodzielnie określa daty rozpoczęcia, zawieszenia oraz zakończenia działalności gospodarczej i co szczególnie istotne może dokonać zmian także z datą wsteczną, nawet po fakcie.
Problem nie leży w CEIDG, lecz w praktyce ZUS
Jak wskazuje dr Katarzyna Kalata, pełnomocniczka pana Krzysztofa, odpowiednie działania zostały w sprawie podjęte: „niestety, ZUS zbagatelizował te czynności, prowadząc postępowanie tak, jakby wniosku w ogóle nie było. Ministerstwo słusznie wskazuje, że przedsiębiorca może dokonać wykreślenia z datą wsteczną, jednak to nie rozwiązuje spraw takich jak sprawa pana Krzysztofa. Klient przedłożył wszystkie dokumenty zerowe PIT-y, zaświadczenia z urzędu skarbowego i przez rok próbował wykazać, że działalności faktycznie nie prowadził. ZUS tego postępowania po prostu nie przeprowadził w sposób należyty.”
Jak podkreśla dr Katarzyna Kalata, problem nie tkwi w konstrukcji CEIDG, lecz w sposobie interpretowania i stosowania przepisów przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który w praktyce często pomija analizę rzeczywistego stanu faktycznego.
