Na łamach serwisu Wyborcza.biz opisana została historia Klienta Kancelarii, Pana Krzysztofa, wobec którego których ZUS domaga się zapłaty kilkuset tysięcy złotych zaległych składek, mimo że działalność gospodarcza przez wiele lat nie była faktycznie wykonywana.
Pan Krzysztof w 2008 r. wyjechał do pracy za granicę, gdzie na stałe ukształtował swoją sytuację zawodową i życiową, jednocześnie definitywnie zaprzestając w Polsce jakiejkolwiek aktywności zarobkowej i gospodarczej. Przez kolejne 17 lat nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej – nie wystawił ani jednej faktury, nie osiągał przychodów, nie posiadał klientów, pracowników ani zaplecza organizacyjnego, składał wyłącznie deklaracje podatkowe wykazujące brak dochodów oraz corocznie uzyskiwał potwierdzenia z urzędu skarbowego o całkowitym braku aktywności gospodarczej. Jedyną okolicznością o charakterze wyłącznie formalnym było nie wykreślenie wpisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej przed wyjazdem z kraju.
Mimo to ZUS uznał, że działalność gospodarcza „trwała nieprzerwanie” i wystawił decyzję zobowiązującą pana Krzysztofa do zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami za okres od 2008 do 2024 r.
Jak wskazuje dr Katarzyna Kalata postępowanie zostało przeprowadzone w sposób automatyczny, wyłącznie w oparciu o formalny wpis w CEIDG, z pominięciem podstawowej zasady postępowania administracyjnego w postaci obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowi ubezpieczenia podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Kluczowe znaczenie ma zatem faktyczne prowadzenie działalności, a nie sam fakt widnienia w rejestrze.
Stanowisko to od lat potwierdza Sąd Najwyższy, który konsekwentnie podkreśla, że wpis do CEIDG ma charakter deklaratoryjny i nie stanowi dowodu prowadzenia działalności gospodarczej (m.in. postanowienia SN z 30.01.2025 r., III USK 32/24; z 26.11.2024 r., II USK 2/24; wyrok z 20.11.2024 r., II USKP 45/23).
Jak zauważa dr Katarzyna Kalata, praktyka ZUS ujawnia wyraźne rozbieżności w podejściu do obywateli: „w stosunku do kobiety w ciąży czy osoby starającej się o zasiłek chorobowy ZUS bez wahania uznałby działalność za fikcyjną, żeby świadczenia odmówić. Ale tu — mimo że przez 17 lat nie było ani jednego przejawu aktywności — działalność nagle stała się ‘realna’. To pokazuje, że nie liczą się fakty, ale interpretacja korzystna dla organu.”
W ocenie Kancelarii problem nie dotyczy pojedynczych przypadków, lecz ma charakter systemowy. Brak odwołania od decyzji, który często wynikają z niewiedzy lub obawy przed sporem z instytucją powoduje, że decyzje te stają się ostateczne i stanowią podstawę do egzekucji.
