W „Dzienniku Gazecie Prawnej” ukazał się artykuł Edyty Roś „Propozycje zmian potrzebne, ale niewystarczające”, poświęcony projektowanej nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W materiale projekt zmian komentuje dr Katarzyna Kalata, radca prawny i założycielka Kancelarii Kalata.
Jedną z najważniejszych propozycji jest wprowadzenie wprost do ustawy obowiązku wydawania przez ZUS decyzji w przypadku odmowy odroczenia terminu płatności składek albo odmowy zawarcia układu ratalnego. Projekt przewiduje następnie możliwość wystąpienia do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Jak wskazuje dr Katarzyna Kalata, kierunek zmiany jest potrzebny, ale projekt nie tworzy prawa przedsiębiorcy do uzyskania decyzji od podstaw. Problem ten był już przedmiotem orzecznictwa, natomiast w praktyce płatnicy nadal spotykają się z sytuacjami, w których ZUS odmawia udzielenia ulgi zwykłym pismem. Przedsiębiorca, zamiast kwestionować merytoryczne podstawy odmowy, musi wówczas najpierw walczyć o samo uzyskanie rozstrzygnięcia, które będzie mógł zaskarżyć.
– Płatnik powinien otrzymać rozstrzygnięcie zawierające pełne uzasadnienie, ocenę jego sytuacji ekonomicznej oraz jasne pouczenie o przysługujących środkach prawnych – wskazuje dr Katarzyna Kalata.
Projekt nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów związanych z układami ratalnymi. Kancelaria Kalata od lat prowadzi sprawy, w których ZUS formalnie nie odmawia ulgi, lecz proponuje przedsiębiorcy harmonogram niemożliwy do wykonania. W jednej z opisanych spraw przedsiębiorczyni otrzymała propozycję pięciu rat po około 1,5 tys. zł, natomiast szósta rata przekraczała 142 tys. zł.
Formalnie była to zgoda na ulgę. Ekonomicznie – rozwiązanie, którego przedsiębiorca już w momencie zawierania umowy nie był w stanie wykonać.
Zdaniem dr Katarzyny Kalaty możliwość zakwestionowania stanowiska ZUS powinna zatem obejmować nie tylko formalną odmowę, lecz również sytuacje, w których zaproponowane warunki rażąco odbiegają od rzeczywistych możliwości płatniczych przedsiębiorcy. W przeciwnym razie nowe przepisy mogą być niewystarczające – zamiast odmowy ZUS będzie mógł przedstawić harmonogram istniejący wyłącznie na papierze.
W publikacji zwrócono również uwagę na drugi istotny element projektu – możliwość przeksięgowania składek pomiędzy tytułami ubezpieczeniowymi. Dotychczasowe rozwiązania mogą prowadzić do sytuacji, w której ubezpieczony musi wystąpić o zwrot składek z jednego tytułu, a następnie ponownie wpłacić te same środki na drugi tytuł, mimo że pieniądze przez cały czas znajdowały się w systemie ubezpieczeń społecznych.
Dr Katarzyna Kalata podkreśla, że przeksięgowanie powinno następować z urzędu, obejmować cały okres wskazany w decyzji ZUS oraz zachowywać pierwotne daty opłacenia składek i związane z nimi skutki, w szczególności prawidłową waloryzację kapitału emerytalnego.
Istotne pozostaje również pytanie, czy nowe rozwiązania obejmą osoby, wobec których ZUS wydał już decyzje, oraz sprawy znajdujące się obecnie w sądach.
Projektowane zmiany idą więc w dobrym kierunku i odpowiadają na problemy, które przedsiębiorcy i ubezpieczeni sygnalizują od lat. Nie stanowią jednak kompleksowego rozwiązania. Dla realnego wzmocnienia ochrony płatników konieczne jest nie tylko zagwarantowanie formalnej drogi odwoławczej, lecz również zapewnienie, aby proponowane przez ZUS układy ratalne rzeczywiście uwzględniały sytuację ekonomiczną przedsiębiorcy i dawały realną możliwość spłaty zadłużenia.
